• ALTIN (TL/GR)
    976,95
    % 0,47
  • AMERIKAN DOLARI
    16,4026
    % 0,30
  • € EURO
    17,6314
    % 0,38
  • BIST 100
    %
  • BITCOIN/TL
    475398,291
    % -2,07
  • РУБ RUBLE
    0,2463
    % -1,76
  • ¥ YUAN
    2,4377
    % 0,40
  • £ POUND
    20,7132
    % 0,31
  • ALTIN (TL/GR)
    976,95
    % 0,47
  • $ DOLAR
    16,4026
    % 0,30
  • € EURO
    17,6314
    % 0,38
  • BIST 100
    %
  • BITCOIN
    475398,730
    % -2,07
  • РУБ RUBLE
    0,2463
    % -1,76
  • ¥ YUAN
    2,4377
    % 0,40
  • £ POUND
    20,7132
    % 0,31

Ücret-fiyat sarmalına girebiliriz

Güldağ: Bu hafta başında Talih Sohbetleri Konya Sen temelyi Odası Meclis toplantısına konuk olmuştu. Artık de Kahramanmaraş’tayız. KASİAD’ın davechainliyle Baht Sohbetleri’ni birinci kere fiziki olarak İstanbul dışında yapıyoruz. Çok da memnunuz. Zira yenilikçiliğe, inovasyona yönelen bir Kahramanmaraş görüyoruz. Ayrıntılarını gazetemizde yazacağız. Lakin En temeldolu’nun bu yükselen üretim kentinde gördüklerimizle Türkiye’nin geleceğine ait umutlarımız daha da arttı. Bu adımlar arttığında, Kahramanmaraş’ın vizyoner girişimcileriyle, aktif bir cazibe merkezine dönüşeceğini hissettik bu ziyaretimizde…

Ağaoğlu: Motamot katılıyorum. İş dünyasının en kıymetli konusu rekabet gücüdür. Kahramanmaraş’ın, bilhassa gençleriyle, dünya ile bütünleşmiş ve hatta dünyaya kimi hususlarda liderlik yapacak teşebbüslerini artırdığında önümüzdeki vakitte rekabet gücüyle öne çıkacak bir dinamizme sahibi olduğunu görüyorum.

Güldağ: En temeldolu’nun bu üretim kabiliyeti giderek daha büyük bir avantaja da dönüşecek üzere görünüyor. Dünve ya tedarik zincirlerinde yaşen temeln zahmetler, görünen o ki, Türkiye’ye yönelimi artırdı. Siparişler de artıyor. Tekrar Kahramanmaraş’ta öğrendik ki, yakın vakitte yapılan züccaciye fuarına katılan dünyanın en büyük tedarik firmaları Türkiye’den taleplerini büyütüyor. Türkiye’nin üretim gücüne ilgi artıyor. Ve biz bu süreçte ben temel nazaran, para piyasalarımızı gerekli olduğu üzere yönetemiyoruz. Bir yanda Türkiye üretimde parlarken, finansal istikrarda maalesef enflasyon başta, hedefl erin hayli uzağındayız. Üstelik, geçen haftaki değeraaveirmemizde de vurguladığımız üzere iktisadi sebeplerle açıklen temelmayacak vaktinden önce bir faiz indirimiyle finansal istikrarı yakalama imkanımızı da önemli biçimde riske attık. Bundan sonraki sürece bakacak olursak, faiz indirim döngüsüne dair beklentilerde değişiklikler var. Yabancı bankalara bakıyorum, beklentilerini revize ettiler. 100 baz puan bekleyenler var, 200 baz puan daha indirir diyenler var. Senin beklentinde bir değişiklik oldu mu?

Ağaoğlu: Merkez Bankası yanılgı yaptı, Pramatüre bir karar oldu.

Güldağ: Devamı gelir mi indirimin?

Ağaoğlu: Faiz indirimi döngüsü başladıysa, sene sonuna kadar 100 baz puan daha indirir büyük ihtimalle.

Güldağ: Bir de çekirdek enflasyona bakarak hareket ediyorum dediğinizde, orası şu sıralar Yüzde 16.5 civarında….

Ağaoğlu: Evechain ancak bu indirimler işe yarayacak mı? Ben temel nazaran hayır. Bugün kim çekirdek enflasyona nazaran alışveriş ediyor ki? enflasyon bu seviyedeyken ve hala açıklen temeln enflasyona da inanmazken, aşağı çekilen faizle kim mevduat yapacak. Kim bankadaki $ $ dolar hesabını bozup TL mevduata dönmeye razı olacak?

Güldağ: Aslında pek bir hareket görmüyoruz. Türkiye İş Bankası Genel Müdürü Hakan Ortan, “Politika faiz indirimi mevduata anında 1 puan olarak yansıdı” dedi. Bu değerli. Lakin bir yandan da ‘hoşgeldin faizi’ vb ismi altında bankaların bir faiz yarışına girmeleri de kelam konusu olabilir. Büyük meblağdaki mevduatlar da farklı oran arayışları içinde olacaklardır. Ayrıyeten kredi faizlerinde de şimdi aşağı bir hareket yok.

Ağaoğlu: Ne mevduat ne de kredi faizinde kıymetli bir hareket olacağını düşünmüyorum. Bunu yaşadık biz; Merkez Bankası’nın faizleri artmadığında, işgören faiz 18-19’lardaydı. Daha da enteresanı, şu an için enflasyon sayılarına inanmadığınız için dahi o mevduatı yapmayacaksınız. Mesken fiyatları artıyor, zira beşerler kendilerini enflasyondan korumak için mesken alıyor. Konut fiyatları artınca kira fiyatları da arttı, bir mühlet sonra dengelenecek lakin ikinci el otomobil fiyatı birinci el otomobil fiyatını geçti. Kamu bankaları da Yüzde 18’den kredi veriyor lakin komiteyle falan 19,5’e getiriyor. Bozmayacaksınız, hele hele bilmiyorsanız fazla kurcalamayacaksınız. Artık bu dengeyi bozdunuz.

Güldağ: Faiz indirimi ve Merkez Bankası’nın değeraaveirmeleri sonrası kur 8,90’ın üzerine kadar çıktı. $ dolar /TL’nin seyri için ne düşünüyorsun?

Ağaoğlu: Merkez Bankası’nın bu kararının olumsuz tesiri dövizde çıktı diye görüyoruz ancak temelinde inanç konusunda çıktı. Tekrar en büyük sorunumuz, inanç tesisi. Faiz indirimi çok erken ve tartışmalı geldi. Evechain gelecekti fakat hepimiz ikna olacaktık, enflasyona nazaran fazla faiz ödeniyor diyecektik o vakit kaçınılmazdı. Ben 50 baz puan indirimiyle yeni rekor kırmayız diye düşünüyordum lakin 50’nin üstündeki indirimle 9,20’nin yolu açılır diye düşünüyordum. Fakat şimdilik 8,90’a kadar geldik. Küçük bir rekor kırdık ancak bu sene içinde 100 baz puan daha gelirse 9,20’yi görürüz.

Güldağ: Ya gelmezse, gelmeme ihtimali de var zira. ‘İnecek’ diye bir kelam verilmişti, tutuldu. Devamı gelmeyebilir.

Ağaoğlu: O vakit 100 baz puan birden neden indirdik? Neyse… Yeni indirim gelmezse $ $ dolar da 8,65 maksadımı koruyacağım. Gelirse 8,9650 maksadım var. İnanç sorunu çok şeyi etkiliyor ancak bilhassa enflasyon sayılarına inen temeln çok az.

Güldağ: Doğal, $ $ dolar da Fed tesirini de göz arkası etmemek gerek. Erhan Aslanoğlu hoca ile konuştuğumuzda; Fed, varlık alımlarını 2022’nin ortasında bitirecek olursa Amerika’nin tahvil getirilerinin sene sonuna hakikat Yüzde 2’lere yaklaşabileceği, 2022’nin ortasında da 2,5 üzere bir yere gelebileceği beklentisini paylaştı. Bu tablo $ $ dolar ın TL karşısında daha da güçlü hale gelmesine yol açabilir.

Ağaoğlu: Dediğin üzere Amerika 10 senelıklarının 2,5’lere çıkması bizi etkileyebilir. Fakat benim bahsettiğim 2 senaryo var. Bu seneın sonunda mali genişlemeyi durduracak, hatta bir dahaki seneın sonunda faiz artışı beklentisi artacak. Fed şayet faiz artışını erkene alma durumuyla karşı karşıya kalırsa, ki enflasyonun kalıcı-geçici tartışmasında enflasyonla biraz daha gayret edileceği, kalıcı olacağı ile alakalı bir hava ortaya çıkacak olursa gelişen ülkelerdeki olumsuz hava Türkiye’ye kesinlikle yansıyacak. Ve biz faiz indirdiğimiz için artırmak durumuyla da karşı karşıya kalabiliriz. Ancak Türkiye’nin dışarıyla çok fazla bağı kalmadı artık. Bir öteki deyişle, yabancıların TL ile atak yapabilecekleri bütün köprüleri yıktık biz.

Güldağ: Sıcak para yatırımları bakımından söylüyorsun.

Ağaoğlu: Evechain. Türkiye piyasası şu an için çok kolay girilebilir lakin çıkılamaz bir piyasa olarak gözüküyor.

Güldağ: Şu an için tahvil piyasasında da yabancıların hissesi Yüzde 5’in altında.

Ağaoğlu: Swap piyasası ile Türkiye’ye 3 kez para yatırmış olan yabancı yatırımcıların 3 sefer canını yaktık, çok ziyan ettiler. O Yüzde n de Londra’daki traderlar’ın ekranlarında artık TL yok, takip etmiyorlar. Para gelmiyor, gelmeyecek. Fed durumunda da bizlere tesiri olacaktır, biz kendi kendimize nem kaparız. Dışarıdan gelecek olumsuz bir tesir olmayacaktır, olumsuz olmayacağı üzere olumlu da olmayacak. Türkiye’ye para girişi, maalesef yakın vakitte olmayacak. Döviz rezervlerini güçaaveirecek çok çok daha yeterli atılımlar yapabilirler üzere düşünüyorum lakin yapmadılar. Döviz rezervlerinin eksi olması, Türkiye ile alakalı algının negatif olması, köprünün yıkık olması ve son olarak da Merkez Bankası Lideri’nin CDS kavramını çok uygun içselleştirememiş olması negatif ögeler.

Güldağ: Lakin öte yandan, Merkez Bankası, Eximbank kredilerini kaynaklarını kullen temelrak artırıyor. İnisiyatif almış görünüyor. Eximbank kredisinin büyük kısmını kullen temeln 2 bin firma. Bunu da büyük ölçüde ihracatı olmakla birlikte ithalatı da yüksek firmalar oluşturuyor. O noktada Merkez Bankası, daha orta uzunluk firmalara ve net ihracatçı firmalara bu kredilerin verilmesini zorluyor. Reeskont kredilerini artıracak lakin bunu daha çok net ihracatçı pozisyondaki orta uzunluk firmalara verilmesi kaidesiyle… Bir de Eximbank TL veriyor döviz olarak geri alıyor. Bu da kredi alanların iki kez süreç yaparak döviz alıcısı olmalarını da birlikteinde getiriyor. Buna da bir son verecekler.

Ağaoğlu: Bu katiyen hakikat değil. Büyük şirketlerin hepsine bunu TL olarak vermek lazım. Başkası neden gerçek değil? Zira Merkez Bankası’ndan TL reeskont kullanmış olduğum vakit ben Merkez’e neyi vaat ediyorum? Bu TL ile yurt içinde katma pahalı eserler üreteceğim, döviz gelecek ve ben bu dövizi sen temel getireceğim. Lakin 100 $ $ dolar lık ihracatın 70 $ $ dolar ı ithalat. Keçiboynuzu ihraç edecek bir adam bile dağa gitmek için yakıt olarak mazot kullanmak zorunda, o da ithal. Son analizde ben o dövizi TL ile alacağım. Söylediğin krediyi isteği dışında kullen temelnlar için geçerli.

Güldağ: Fakat krediyi net ihracatçıya vermiş olduğun vakit, maksadı dışında kullanımı da azaltırsın. Neyse… Bir diğer bahis var beni düşündüren… Çalışanlardan ek artırım talepleri artıyor. Bilhassa de imalat sen temelyiinde… Geçim maliyeti arttıkça, beşerler daha yüksek fiyatlı işler aramaya başladı. İş değiştirmeler de artıyor. Bu bence 2021 sonunda taban fiyat tartışmalarıyla birlikte iş dünyasının en kıymetli tartışma mevzularından biri olmaya aday. Kaldı ki, dünve yahut bu istikamette tartışmalar büyüyor. Seçimler de yaklaşıyor. Daha önce seçim devrinde minimum fiyatın Yüzde 30 artırıldığına şahit olduk. Dahası, çalışanların refahtan aldığı hisse, çok önemli biçimde düştü. Türkiye’nin gelirleri 100 artıysa çalışanların gelirleri 40 arttı. Ve maalesef süreç tam gaz devam ediyor. TL’nin döviz rağmenda kıymet kaybı devam ediyor. Eninde sonunda enflasyonu besleyecek. Bu da bizi bir ücret-fiyat sarmalına sokabilir. enflasyonla gayret uygunca zorlaştı…

Ağaoğlu: Pekala seçim periyodunda miyiz?

Güldağ: 2023’in birinci yarısında seçim var olağan. Temelinde faizin Yüzde 18’e indirilmesi, ben temel nazaran seçimin 2022 sonunda yapılabileceğine ait bir sinyal…

Ağaoğlu: Benim varsayımım var. Resmi olan ve inanmadığımız enflasyonun altında gelecek taban fiyat artışının, önemli bir infial yaratacağı konusunda varsayımım var.

Güldağ: O da Yüzde 30-35 midir?

Ağaoğlu: Resmi enflasyon 19,25. Buna hazırlıklı olunması gerekir. Çalışan tarafında, beyaz yakalarda benim daha önce hiç hissetmediğim kadar rahatsızlık oldu bu sene. Geçen sene covid-19 nedeniyle düşük artırım yapıldı, geçen sene açıklen temeln enflasyon da düşüktü. Ancak ondan sonra çok sert bir hayat pahalılığı oldu.

Pamuğa, kahveye gidenler altın ve gümüşe de gelecek

Güldağ: Para musluklarının kısılmaya başlayacağı altın ve gümüş nasıl seyreder?

Ağaoğlu: Mali genişleme daralacak ve faiz artışları gelecek diye en fazla altın ve gümüş dayak yedi. Rakipleri kriptolar. 2008’de emtia spekülasyonu ismini vermiş olduğumiz süreçte devamlı 2 ayda bir indi- çıktı. Endüstriyel metaller, gerisinden altın-gümüş, gerisinden doğalgaz gerisinden pirinç ve sıkıldılar petrole geldiler, kahveye geldiler. Şu an için da bir emtiadan çıkıp öbürüne giriyorlar. Şu an için kahve ve pamuk en tanınan olanlar. Altın-gümüşe de geleceklerdir,

Güldağ: Gelince ne olacak?

Ağaoğlu: Gelince gümüşün 30 $ $ dolar ın üzerine çıkmasını bekliyorum. Altın da yükselişe geçecektir. Faiz artırırken nasıl olacak diyeceksiniz, faiz artırırken pamuk da tarihi rekorlarından birini kırıyor. Kahve de o denli…

2022’de petrol 65-85 aralığında, doğalgaz sorun olur

Güldağ: ’80 $ $ dolar ı gösterecekler’ diyordun, oldu…

Ağaoğlu: Ben 80 $ $ dolar ı kasıma hakikat bekliyordum fakat geldi. Âlâ de oldu. Buradan bir geri gelmesi lazım fakat şöyle ki ülkeler üstü bir manipülasyon var. Covid-19 nedeniyle de çok düşmüştü. O da OPEC+ ülkelerinin işine gelmiyordu. Ülkeler üstü bir manipülasyonla bir biçimde fiyatı yukarda tutmaya çalıştılar. Ve hala daha artırabilecekleri yer de var. Halbuki arz-talep noktasında bir badire yok. Onun için de petrol 65 $ $ dolar a düşecek. İstemedikleri için manipülasyona devam ediyorlar.

Güldağ: Ünlü ekonomist Keneneth Rogoff kısa mühlet önce şöyle bir tez öne sürdü: “Bu bildiğiniz güç krizlerinden değil. Oyun değiştirici bir kriz. 70’li senelerda petrolün varil başına 6 $ $ dolar dan 45 $ $ dolar a çıkması üzere büyük bir krize gidiyoruz.

Ağaoğlu: Şuna inanıyorum; 2050 seneında petrol çağı bitecek. 2050’de bugün sigara şirketlerine nasıl davranılıyorsa, muhtemelen topraktan petrol çıkaranlara da o denli davranma eğiliminde olacaklar. Fakat şöyle bir sorun var: Yeşil mutabakata geçiş çok değerli hale gelecek bir mühlet sonra. Haydi biraz erteleyelim denen günleri göreceğiz. Covid-19 ve petrol fiyatının çok düşmesi nedeniyle yeni saha aramaları gecikti. Bu bir gerçek. Şu an için benim beklentim petrolde en çok 85 $ $ dolar ı önümüzdeki seneye zorlarız. 65-85 ortasında oluşur fiyat.

Güldağ: Ya doğalgaz?

Ağaoğlu: Doğalgazda sorun var. Orada da müniplatif gelişmeler var. Kış soğuk geçecek deniliyor. Bilmiyoruz. Lakin bu algıyla ve Çin’in yüksek isteğiyle fiyatlar yükseliyor. Kontratlarımızı daha hesaplı olduğu devirde yenilemeliydik. Artık doğalgaz bizler için oldukça kıymetli hale gelecek.

Eko.Rip